રૂટ કેનાલ ટ્રીટમેન્ટ (RCT) પછી દાંતને સુરક્ષિત રાખવા માટે ઘણી વાર ક્રાઉન (કેપ)ની જરૂર પડે છે. પણ જો સડા કે તૂટવાને કારણે પેઢાંની ઉપરનો દાંતનો મોટો ભાગ જતો રહ્યો હોય, તો ક્રાઉનને પકડવા માટે પૂરતો દાંત બાકી ન પણ હોય. પોસ્ટ અને કોર દાંતને અંદરથી ફરી બનાવે છે, જેથી તેના પર ક્રાઉન લગાવી શકાય.
અંકલેશ્વરના Divine Dental Care માં ડેન્ટિસ્ટ (દાંતના ડૉક્ટર) સૌથી પહેલાં તપાસે છે કે દાંતનો કેટલો સ્વસ્થ ભાગ બાકી છે અને મૂળ પૂરતું મજબૂત છે કે નહીં. રૂટ કેનાલ થયેલા ઘણા દાંતને પોસ્ટની જરૂર જ પડતી નથી.
આ સારવારમાં શું થાય છે
પોસ્ટ અને કોરના બે ભાગ હોય છે:
- પોસ્ટ – એક પાતળી સળી, જે કોરને પકડી રાખવા માટે સીલ કરેલી રૂટ કેનાલના ઉપરના ભાગમાં બેસાડવામાં આવે છે
- કોર – દાંતનો ખૂટતો ભાગ ફરી બનાવતું બિલ્ડ-અપ, જે ક્રાઉનને મજબૂત પાયો આપે છે
પછી ક્રાઉન (કેપ) કોરને ઢાંકી દે છે. ચાવતી વખતે દાંતને પોસ્ટ નહીં, પણ ક્રાઉન સુરક્ષિત રાખે છે.
મુખ્ય બે પ્રકાર છે, અને તમારા દાંત માટે કયો યોગ્ય છે તે ડેન્ટિસ્ટ સમજાવે છે:
- તૈયાર (રેડીમેડ) પોસ્ટ – ઉદાહરણ તરીકે ફાઇબર કે મેટલની, જેને મૂળમાં સિમેન્ટથી ચોંટાડીને તેની આસપાસ કોર બનાવવામાં આવે છે
- કાસ્ટ પોસ્ટ અને કોર – તમારા મૂળમાં બરાબર બેસે તે રીતે ડેન્ટલ લેબોરેટરીમાં એક જ ટુકડામાં બનાવવામાં આવે છે
ક્યારે તેની સલાહ અપાય છે – અને ક્યારે નહીં
રૂટ કેનાલ થયેલા દાંત માટે આ સંજોગોમાં પોસ્ટ અને કોરનું સૂચન થઈ શકે છે:
- દેખાતા દાંતનો મોટો ભાગ તૂટી ગયો હોય કે સડાથી જતો રહ્યો હોય
- મોટું જૂનું ફિલિંગ ખરાબ થઈ ગયું હોય અને તેની આસપાસ બહુ ઓછો દાંત બચ્યો હોય
- આગળનો દાંત પેઢાંની નજીકથી તૂટી ગયો હોય
જો પૂરતો સ્વસ્થ દાંત બાકી હોય, તો પોસ્ટની જરૂર નથી: સામાન્ય રીતે દાંતને ફક્ત કોર કે ફિલિંગથી ફરી બનાવી શકાય છે. પાછળના દાંતમાં ઘણી વાર અંદર મોટી જગ્યા (પલ્પ ચેમ્બર) હોય છે, જે પોસ્ટ વગર પણ કોરને પકડી શકે છે.
જો મૂળમાં તિરાડ હોય, તે ખૂબ ટૂંકું હોય, પેઢાંની ઘણે નીચે સુધી સડેલું હોય કે પેઢાંની બીમારીને કારણે હલતું હોય, તો ડેન્ટિસ્ટ તેના બદલે દાંત કઢાવવા અને તેની જગ્યાએ ડેન્ટલ ઇમ્પ્લાન્ટ, બ્રિજ કે ચોકઠું (ડેન્ચર) લગાવવા વિશે વાત કરી શકે છે.
પોસ્ટ અને કોરના ફાયદા
- જે કુદરતી દાંત એટલો તૂટી ગયો હોય કે નહીંતર તેના પર ક્રાઉન લગાવી ન શકાય, તેને તે બચાવી શકે છે.
- તે ક્રાઉનને સ્થિર પાયો આપે છે, જેથી તમે ફરી એ દાંતથી ચાવી શકો.
- તમારો પોતાનો દાંત રાખવાથી ઇમ્પ્લાન્ટ, બ્રિજ કે ચોકઠાની જરૂર ટાળી શકાય છે.
- તમારું પોતાનું મૂળ જડબામાં રહે છે, જે તેની આસપાસના હાડકા અને પેઢાને જાળવી રાખવામાં મદદ કરે છે.
Divine Dental Care માં સારવાર કેવી રીતે થાય છે
- તપાસ અને એક્સ-રે. ડેન્ટિસ્ટ દાંત, પેઢું અને મૂળનું ફિલિંગ (રૂટ કેનાલ ફિલિંગ) તપાસે છે, સામાન્ય રીતે ઓછા રેડિયેશનવાળા ડિજિટલ એક્સ-રે સાથે.
- તમારા વિકલ્પો સમજાવવા. તમને જણાવવામાં આવે છે કે પોસ્ટની જરૂર છે કે નહીં, કયા પ્રકારની, અને અંદાજે કેટલી વિઝિટ લાગી શકે. આગળ શું કરવું તે તમે નક્કી કરો છો.
- જગ્યા તૈયાર કરવી. લોકલ એનેસ્થેસિયા (ઇન્જેક્શનથી ભાગ સુન્ન કરવો) આપવામાં આવી શકે છે. કેનાલના ઉપરના ભાગમાંથી મૂળના ફિલિંગનો થોડો ભાગ કાઢવામાં આવે છે, અને સીલ જળવાઈ રહે તે માટે મૂળના છેડે પૂરતું ફિલિંગ રહેવા દેવામાં આવે છે.
- પોસ્ટ બેસાડવી. તૈયાર પોસ્ટને સિમેન્ટથી ચોંટાડીને તેની આસપાસ કોર બનાવવામાં આવે છે, ઘણી વાર એ જ વિઝિટમાં. કાસ્ટ પોસ્ટ અને કોર દાંતના માપ (ઇમ્પ્રેશન) પરથી બનાવવામાં આવે છે અને આગલી વિઝિટમાં સિમેન્ટથી ચોંટાડવામાં આવે છે; વચ્ચેના સમય માટે ટેમ્પરરી (કામચલાઉ) ભાગ લગાવવામાં આવે છે.
- ક્રાઉન. દાંતને મેટલ, સિરામિક કે ઝિર્કોનિયા ક્રાઉન માટે તૈયાર કરવામાં આવે છે, અને ફાઇનલ ક્રાઉન લાગે ત્યાં સુધી ટેમ્પરરી ક્રાઉન લગાવવામાં આવે છે.
જોખમો અને મર્યાદાઓ
- મૂળને નુકસાન. જે દાંતનો ઉપરનો મોટો ભાગ જતો રહ્યો હોય તે વધુ નબળો હોય છે, અને ભારે દબાણથી કરડવાથી કે દાંત ઘસવાની (કચકચાવવાની) ટેવથી તેના મૂળમાં તિરાડ પડી શકે છે; મૂળમાં તિરાડ પડે તો સામાન્ય રીતે દાંત ગુમાવવો પડે છે. ક્રાઉન પકડી શકે તેટલો સ્વસ્થ દાંત પેઢાંની ઉપર હોય તો આ જોખમ ઓછું થાય છે. ભાગ્યે જ, પોસ્ટ માટે જગ્યા તૈયાર કરતી વખતે મૂળને નુકસાન થાય છે.
- રૂટ કેનાલનું ફિલિંગ સારી સ્થિતિમાં હોવું જરૂરી છે. જો તે લીક થતું હોય કે ઇન્ફેક્શન (ચેપ) હજુ બાકી હોય, તો પહેલાં રૂટ કેનાલ ફરીથી કરવી પડી શકે છે.
- ઢીલું પડવું. ક્યારેક પોસ્ટ કે ક્રાઉન ઢીલાં પડી શકે છે અને તેને ફરી સિમેન્ટથી ચોંટાડવાં પડે છે.
- પછીથી ફરી સારવાર કરવી વધુ મુશ્કેલ બને છે, કારણ કે પહેલાં પોસ્ટ કાઢવી પડે છે, જેમાં મૂળને થોડું જોખમ રહે છે.
સારવાર પછીની કાળજી અને રિકવરી
કંઈ પણ ખાતાં પહેલાં સુન્નપણું ઊતરી જાય તેની રાહ જુઓ. થોડા દિવસ દાંત સહેજ દુખે તે સામાન્ય છે; દુખાવા માટે ફક્ત એ જ દવા લો જે તમારા ડૉક્ટર કે ફાર્માસિસ્ટ તમારા માટે સલામત કહે.
ફાઇનલ ક્રાઉન ન લાગે ત્યાં સુધી દાંત નાજુક હોય છે. એ બાજુથી સોપારી, હાડકાં કે બરફ જેવી કઠણ વસ્તુઓ ન કરડો, ચીકણો ખોરાક ન ખાઓ, અને ક્રાઉનની અપોઇન્ટમેન્ટ પાછી ન ઠેલો – ક્રાઉન વગર દાંત તૂટી શકે છે અથવા બેક્ટેરિયા ફરી મૂળમાં જઈ શકે છે. જો ટેમ્પરરી નીકળી જાય, તો તેને સાચવી રાખો અને ક્લિનિકનો સંપર્ક કરો.
પછીથી, દિવસમાં બે વાર ફ્લોરાઇડવાળી ટૂથપેસ્ટથી બ્રશ કરો, દાંત વચ્ચે સફાઈ કરો અને નિયમિત ચેક-અપ માટે આવો. જો કરડતી વખતે દાંત દુખે, ક્રાઉન ઢીલો લાગે કે પેઢાં પર ફોલ્લી જેવો નાનો ઉભાર દેખાય, તો ક્લિનિકનો સંપર્ક કરો. જો સોજો આંખ કે ગરદન તરફ ફેલાય, અથવા તમને ખૂબ તાવ આવે કે શ્વાસ લેવામાં કે ગળવામાં તકલીફ થાય, તો તરત જ હોસ્પિટલના ઇમરજન્સી વિભાગમાં જાઓ – જુઓ ઇમરજન્સી ડેન્ટલ કેર. તૂટેલો દાંત તપાસાવવા માટે અંકલેશ્વરના ક્લિનિકમાં અપોઇન્ટમેન્ટ બુક કરો.
વારંવાર પૂછાતા પ્રશ્નો
શું રૂટ કેનાલ ટ્રીટમેન્ટ પછી દરેક દાંતમાં પોસ્ટની જરૂર પડે છે?
ના. રૂટ કેનાલ થયેલા ઘણા દાંતમાં એટલો સ્વસ્થ ભાગ બાકી હોય છે કે તેને ફક્ત ફિલિંગ કે કોરથી ફરી બનાવી શકાય. પોસ્ટ ફક્ત ત્યારે જ વપરાય છે, જ્યારે કોરને વધારાની પકડની જરૂર હોય.
શું પોસ્ટથી દાંત વધુ મજબૂત બને છે?
ના. પોસ્ટ કોરને તેની જગ્યાએ પકડી રાખે છે, પણ મૂળને મજબૂત બનાવતી નથી, અને તેના માટે જગ્યા બનાવવામાં દાંતનો થોડો ભાગ કાઢવો પડે છે. દાંતને ક્રાઉન સુરક્ષિત રાખે છે.
શું દુખાવો થશે?
રૂટ કેનાલ ટ્રીટમેન્ટ પછી દાંતની અંદરના ભાગમાં દુખાવો અનુભવાતો નથી, પણ પેઢું અને મૂળની આસપાસના ભાગમાં હજુ દબાણ અનુભવાઈ શકે છે, તેથી ડેન્ટિસ્ટ લોકલ એનેસ્થેસિયા વાપરી શકે છે. થોડા દિવસ સહેજ દુખાવો રહેવો સામાન્ય છે.
પોસ્ટ અને કોર કેટલો સમય ચાલે છે?
ઘણા કિસ્સામાં તે વર્ષો સુધી ચાલે છે, પણ કોઈ પણ પોસ્ટ અને કોર કાયમ માટે ચાલતું નથી. તે કેટલો દાંત બાકી છે, રૂટ કેનાલ ટ્રીટમેન્ટ અને ક્રાઉન કેવાં છે, તમારી બાઇટ (ઉપર-નીચેના દાંત કેવી રીતે મળે છે) અને તમે દાંતની આસપાસ કેટલી સારી રીતે સફાઈ કરો છો તેના પર આધાર રાખે છે. નિયમિત ચેક-અપથી તકલીફ વહેલી પકડવામાં મદદ મળે છે.
દરેકના દાંત અલગ હોય છે. તમારા માટે યોગ્ય સારવાર Dr. Dhara M. Sudani તમારા દાંત તપાસે અને જરૂર હોય તો એક્સ-રે લે, પછી જ નક્કી થાય છે. આ પેજ પરની માહિતી સામાન્ય છે, નિદાન નથી.
