પુખ્ત વયના લોકોમાં દાંત પડી જવાનું એક સામાન્ય કારણ પેઢાંનો રોગ છે, છતાં શરૂઆતના તબક્કામાં તે સહેલાઈથી ધ્યાનમાં આવતો નથી. તેની શરૂઆત ત્યારે થાય છે જ્યારે પેઢાંની કિનારી પાસે પ્લાક (દાંત પર જામતું ચીકણું પડ) જમા થાય છે અને પેઢાં લાલ થઈ જાય છે, સૂજી જાય છે અને તેમાંથી સહેલાઈથી લોહી નીકળવા લાગે છે. આ શરૂઆતના તબક્કાને જિન્જિવાઇટિસ કહે છે, અને સામાન્ય રીતે ક્લિનિકમાં પ્રોફેશનલ સફાઈ અને ઘરે સારી રીતે બ્રશ કરવાથી તે મટી શકે છે.
જો સારવાર ન કરવામાં આવે, તો જિન્જિવાઇટિસ આગળ વધીને પેરિયોડોન્ટાઇટિસ બની શકે છે. દાંતને ટેકો આપતાં પેઢાં અને હાડકાંને ધીમે ધીમે નુકસાન થાય છે, પેઢાં અને દાંત વચ્ચે ખિસ્સા જેવી જગ્યા (પોકેટ) બને છે, અને દાંત હલવા લાગી શકે છે. અંકલેશ્વરના Divine Dental Care માં પેઢાંની સારવાર ધ્યાનથી કરેલી તપાસથી શરૂ થાય છે, અને પછી રોગ કેટલો આગળ વધ્યો છે તે પ્રમાણે સારવારનો પ્લાન બનાવવામાં આવે છે.
આ સારવારમાં શું થાય છે
પેઢાંની સારવાર સામાન્ય રીતે તબક્કાવાર કરવામાં આવે છે:
- સ્કેલિંગ અને પોલિશિંગ – જિન્જિવાઇટિસ અને હળવા રોગ માટે, પેઢાંની કિનારીની ઉપર અને સહેજ નીચે જામેલો પ્લાક અને ટાર્ટર (દાંત પર જામેલું કડક પડ) કાઢવો. જુઓ દાંતની સફાઈ અને સ્કેલિંગ.
- ડીપ ક્લીનિંગ – તેને રૂટ પ્લાનિંગ પણ કહે છે, અને તે વધુ ઊંડાં પોકેટ માટે હોય છે. પેઢાંની નીચે દાંતનાં મૂળની સપાટી સાફ કરીને લીસી કરવામાં આવે છે, જેથી પેઢાં ફરીથી તેની સાથે ચોંટીને રુઝાઈ શકે. આ ઘણી વાર લોકલ એનેસ્થેસિયા (ઇન્જેક્શનથી ભાગ સુન્ન કરવો) આપીને કરવામાં આવે છે અને એકથી વધુ મુલાકાતમાં વહેંચી શકાય છે.
- પેઢાંની સર્જરી – ડીપ ક્લીનિંગ પછી પણ ઊંડાં પોકેટ રહી જાય, તો મૂળ બરાબર સાફ થઈ શકે તે માટે નાની સર્જરીની સલાહ આપવામાં આવી શકે છે. જો તમને તેની જરૂર હોય, તો તેમાં શું થાય છે તે ડેન્ટિસ્ટ (દાંતના ડૉક્ટર) સમજાવશે.
- નિયમિત જાળવણી – નિયમિત તપાસ અને સફાઈ માટેની મુલાકાતો, કારણ કે પ્લાક ફરી જમા થાય તો પેઢાંનો રોગ પાછો આવી શકે છે.
પેઢાંની તંદુરસ્તી શરીરની એકંદર તંદુરસ્તી સાથે જોડાયેલી છે. ધૂમ્રપાન અને તમાકુ ચાવવાથી પેઢાંનો રોગ વધુ બગડે છે અને રુઝ આવવામાં વાર લાગે છે, અને કાબૂમાં ન હોય તેવી ડાયાબિટીસથી જોખમ વધે છે. પ્રેગ્નન્સી (ગર્ભાવસ્થા) દરમિયાન હોર્મોનમાં થતા ફેરફારને કારણે પણ પેઢાં વધુ સહેલાઈથી સૂજી શકે છે અને તેમાંથી લોહી નીકળી શકે છે.
દર્દીઓ સામાન્ય રીતે આ કારણોસર આવે છે
- બ્રશ કરતી વખતે, ફ્લોસ કરતી વખતે કે જમતી વખતે પેઢાંમાંથી લોહી નીકળવું
- લાલ, સૂજેલાં કે અડતાં દુખતાં પેઢાં
- મોઢામાંથી વાસ આવવી કે મોઢાનો ખરાબ સ્વાદ, જે વારંવાર પાછો આવે
- પેઢાં નીચે ઊતરી ગયાં હોય, જેથી દાંત લાંબા દેખાય
- દાંત હલતા લાગે કે એકબીજાથી દૂર ખસવા લાગ્યા હોય
- દાંત અને પેઢાં વચ્ચેથી પરુ નીકળવું
Divine Dental Care માં સારવાર કેવી રીતે થાય છે
- પેઢાંની તપાસ. ડેન્ટિસ્ટ તમારાં પેઢાં તપાસે છે અને દરેક દાંત અને પેઢાં વચ્ચેની જગ્યા કેટલી ઊંડી છે તે હળવેથી માપે છે.
- એક્સ-રે. દાંતની આસપાસ હાડકું કેટલું છે તે જોવા માટે ઓછા રેડિયેશનવાળા ડિજિટલ એક્સ-રે લેવામાં આવી શકે છે.
- તપાસમાં શું મળ્યું તેની સમજૂતી. પેઢાંનો રોગ કયા તબક્કે છે, કયા દાંતને અસર થઈ છે અને કઈ સારવાર સૂચવવામાં આવે છે, તે તમને કહેવામાં આવે છે, અને બધા વિકલ્પો સ્પષ્ટ રીતે સમજાવવામાં આવે છે.
- સફાઈ. અલ્ટ્રાસોનિક સ્કેલિંગ અને જરૂર હોય ત્યાં દાંતનાં મૂળની સપાટીની ડીપ ક્લીનિંગ કરવામાં આવે છે; જરૂર પડે તો તે ભાગ સુન્ન કરવામાં આવે છે.
- ઘરે કાળજીનો પ્લાન. પેઢાંની કિનારી પાસે અને દાંતની વચ્ચે કેવી રીતે સાફ કરવું તે તમને બતાવવામાં આવે છે, અને જો તમારા માટે યોગ્ય હોય તો ઇન્ટરડેન્ટલ બ્રશ (દાંતની વચ્ચે સાફ કરવાનું નાનું બ્રશ) વાપરવાનું પણ શીખવવામાં આવે છે.
- ફરી તપાસ. થોડાં અઠવાડિયાં રુઝ આવવા દીધા પછી પેઢાં ફરી તપાસવામાં આવે છે, જેથી જોઈ શકાય કે સારવારથી કેટલો ફરક પડ્યો છે અને પેઢાંની સર્જરી જેવી વધુ સારવારની જરૂર છે કે નહીં.
સારવાર પછીની કાળજી અને રિકવરી
ડીપ ક્લીનિંગ પછી થોડા દિવસ તમારાં પેઢાં દુખી શકે છે અને દાંતને ઠંડું લાગી શકે છે. નરમ ટૂથબ્રશ અને સેન્સિટિવ દાંત માટેની ટૂથપેસ્ટથી રાહત મળી શકે છે. જેમ જેમ પેઢાંનો સોજો ઊતરે છે, તેમ પેઢાં ઘણી વાર થોડાં સંકોચાય છે, એટલે દાંત થોડા લાંબા દેખાઈ શકે છે અને દાંત વચ્ચે નાની જગ્યા દેખાઈ શકે છે. આ સોજો ઓછો થવાની નિશાની છે, સારવારથી થયેલું નુકસાન નથી.
પેઢાંની સર્જરી પછી ડેન્ટિસ્ટ તમને ખાસ સૂચનાઓ આપશે. દુખાવા માટે ફક્ત એ જ દવા લો જે તમારા ડૉક્ટર કે ફાર્માસિસ્ટ (કેમિસ્ટ) તમારા માટે સલામત હોવાનું કહે, અને ડેન્ટિસ્ટે લખી આપેલી કોઈ પણ દવા બરાબર તેમના કહ્યા પ્રમાણે જ લો. પેઢાંની સારવારનો સૌથી મહત્ત્વનો ભાગ એ છે કે તમે રોજ શું કરો છો: સારી રીતે બ્રશ કરવું, દાંતની વચ્ચે સફાઈ કરવી, અને જો તમે તમાકુ લેતા હો, તો તે બંધ કરવું. જો તમારાં પેઢાંમાંથી વારંવાર લોહી નીકળતું હોય, તો અંકલેશ્વરના ક્લિનિકમાં અપોઇન્ટમેન્ટ બુક કરો.
વારંવાર પૂછાતા પ્રશ્નો
બ્રશ કરતી વખતે પેઢાંમાંથી લોહી નીકળવું સામાન્ય છે?
ના. પેઢાંમાંથી લોહી નીકળવું એ પેઢાંના રોગની શરૂઆતની સામાન્ય નિશાની છે. બ્રશ કરવાનું બંધ ન કરો; હળવેથી પણ બરાબર બ્રશ કરો, અને તમારાં પેઢાં તપાસાવો.
શું પેઢાંનો રોગ મટી શકે છે?
જિન્જિવાઇટિસ સામાન્ય રીતે મટી શકે છે. પેરિયોડોન્ટાઇટિસને કાબૂમાં રાખી શકાય છે અને વધુ બગડતો અટકાવી શકાય છે, પણ જે હાડકું ઘસાઈ ગયું હોય તે સામાન્ય રીતે જાતે પાછું બનતું નથી. નિયમિત જાળવણી માટેની મુલાકાતોથી તેને કાબૂમાં રાખવામાં મદદ મળે છે.
ડીપ ક્લીનિંગમાં દુખાવો થશે?
લોકલ એનેસ્થેસિયાથી તે ભાગ સુન્ન કરી શકાય છે, એટલે મોટા ભાગના લોકોને દુખાવાને બદલે દબાણ અને ધ્રુજારી (વાઇબ્રેશન) જેવું લાગે છે.
શું પ્રેગ્નન્સી દરમિયાન પેઢાંની સારવાર સલામત છે?
સામાન્ય રીતે પ્રેગ્નન્સી દરમિયાન પેઢાંની સારવાર સલામત ગણાય છે, અને પ્રેગ્નન્સીને કારણે થતી પેઢાંની તકલીફોમાં તે મદદરૂપ થઈ શકે છે. ડેન્ટિસ્ટને જણાવો કે તમે પ્રેગ્નન્ટ છો અને તમારા ડૉક્ટર સાથે પણ વાત કરો, કારણ કે કેટલીક સારવાર પ્રેગ્નન્સીના વચ્ચેના મહિનાઓમાં કરવાનું ગોઠવવામાં આવી શકે છે.
શું હલતા દાંત ફરી મજબૂત થઈ શકે?
ક્યારેક પેઢાં રુઝાઈ જાય પછી દાંત પહેલાં કરતાં વધુ મજબૂત થાય છે, પણ તે દાંતને ટેકો આપતું કેટલું હાડકું બાકી છે તેના પર આધાર રાખે છે. જે દાંતને બહુ ઓછો ટેકો હોય તેને બચાવી ન પણ શકાય, અને ડેન્ટિસ્ટ તમને વિકલ્પો સમજાવશે, જેમાં પેઢાં સ્વસ્થ થઈ જાય પછી ડેન્ટલ ઇમ્પ્લાન્ટનો સમાવેશ થઈ શકે છે.
દરેકના દાંત અલગ હોય છે. તમારા માટે યોગ્ય સારવાર Dr. Dhara M. Sudani તમારા દાંત તપાસે અને જરૂર હોય તો એક્સ-રે લે, પછી જ નક્કી થાય છે. આ પેજ પરની માહિતી સામાન્ય છે, નિદાન નથી.
